Sekve, alian Turon de Babelo aperis. Sufiĉas veturi tra la reto por konfirmi la ĥaoson en kiu transformiĝis nia tre amata lingvo. Pro la ekzisto de multaj provoj solvi la problemon, kelkaj organizaĵoj, associoj, grupoj au izolitaj esperantistoj kreis skribsistemon por supersignitaj literoj.

Ĉiuj, kiuj iam instruis Esperanton scias, ke por novaj adeptoj, la supersignitaj konsonantaj literoj ŝajnas malfacilaj kaj eĉ strangaj. Kion do diri pri novaj adeptoj de Esperanto kiuj veturas tra la reto kaj vidas (ne legas!) en la Esperantaj hejmpaĝoj tiun amason da diferentaj esprimadoj de supersignitaj literoj? Hejmpaĝoj en Esperanto estas preskaŭ nelegeblaj, eĉ por spertaj esperantistoj.

Vidu ĉi sube kelkajn sistemojn uzatajn en la reto:

H - skribsistemo

ghentilajho - hhoro - jhaudo - chirkau - shi - elcherpighi - shovighis - sufichas - transloghighi - aneksajho

Postsigna skribsistemo

X- skribsistemo

Antaŭsigna sistemo

^gentila^jo - ^horo - ^ja~udo - ^cirka~u - ^si - el^cerpi^gi - ^sovi^gi - sufi^cas - translo^gi^gi - aneksa^jo

Apostrofa skribsistemo

g'entilaj'o - h'oro - j'audo - c'irkau - s'i - elc'erpig'i - s'ovig'i - sufic'as - translog'ig'i - aneksaj'o

Aliaj sistemoj estas disponeblaj en TTT-ejo, tamen, oni bezonas ŝanĝi la strukturon de la komputilo por uzi ilin, kaj tio estas malfacila kaj danĝera por la plimulto da esperantistoj. Feliĉe, "Microsoft" en freŝaj Internet Explorer ”, "Windows " kaj "Microsoft Office ", entenas la sistemon "UNICODE", kio ebligas uzi tiparojn en iu ajn lingvo.

Aldono: ( Oktobro 2003) - Ekde 1998, kiam tiu ĉi artikolo estis skribita, informadiko multe disvolviĝis. Numtempe, pere de programo "EK - Esperanta Klavaro" oni povas rekte skribi pere de la sistemo Unikodo sub Windozo NT/2K/XP. La esperantistaro esperas, ke en estontaj jaroj la sistemoj menciitaj en nia 1998-a artikolo estos historia temo. 

Deveno kaj Internacieco de Esperanto
Origem e Internacionalidade de Esperanto

Antonio Luís Lourenço dos Santos

*Tiu ĉi artikolo estis verkita en 1989,
kaj publikigita de revuo "Brazila Esperantisto",
oficiala organo de (Brazila Esperanto-Ligo, n-ro 290 / 1989.

1- Enkonduko 

Multaj esperantistoj, precipe komencantoj, scivolas kiel Zamenhof kreis Esperanton. Oni scivolas, ne la historion mem de la lingvo, tre bone disvastigata, sed la internacian originon, aŭ alivorte, el kiuj lingvoj devenas gramatikon, afiksojn, radikojn, korelativojn, kaj aliajn lingvistikajn aspektojn.

Esperantistoj bone scias, ke Zamenhof estis genio kiu bone scipovis multajn naturajn lingvojn, kiel rusa (lia hejmlingvo), germana, hebrea, juda (hebrea-germana), pola, franca, latina kaj greka. Krom tio, li sciis iom pri la angla kaj arameaj lingvoj. Tiun vastan scipovon Zamenhof uzis por krei Esperanton. Tamen, du aspektoj timigis lin tiam: gramatiko kaj grandaj vortaroj. Traserĉante la Esperantan literaturon, oni trovas plurajn sciindajn informojn, kiujn kvankam nekompletaj, donas al ni multajn klarigojn. Oni povas resume ilin jene:

2- Gramatiko

3- Afiksoj

Rilate grandajn vortarojn, la afeto estis solvita hazarde. Zamenhof mem rakontas tiun okazintaĵon en letero de 1895 al S-ro N. Borokvo: "Unufojon, kiam mi estis en la 6-a aŭ 7-a klaso de gimnazio, mi okaze turnis la atenton al la surskribo "ŝvejcarskaja" (pordistejo), kiun mi jam multajn fojojn vidis, kaj post la elpendaĵo "konditorskaja" (sukeraĵejo). Tiu ĉi "skaja" ekinteresis min, kaj montris al mi, ke la sufiksoj donas la eblon el unu vorto fari aliajn vortojn, kiujn oni ne devas aparte ellernadi. Tiu ĉi penso ekposedis min tute, kaj mi subite eksentis la teron sub la piedoj. Sur la terurajn grandegulajn vortarojn falis radio de lumo, kaj ili komencis rapide malgrandiĝi antaŭ miaj okuloj. La problemo estas solvita, diris mi tiam. Mi kaptis la ideon pri sufiksoj kaj komencis multe labori en tiu ĉi direkto. Mi komprenis, kian grandan signifon povas havi por la lingvo konscie kreata la plena uzado de tiu forto, kiu en lingvoj naturaj efikis nur parte, blinde kaj neplene".

En naciaj lingvoj estas afiksoj kiuj ofte havas diferencajn signifojn, male ekzistas pluraj afiksoj, kiuj esprimas la saman ideon; do el multaj lingvoj, kiujn Zamenhof scipovis, li prenis siajn afiksojn por ŝpari al lernanto la akiron de multaj unuopaj vortoj. Li elektis afiksojn, kiuj havas similaĵojn en multaj diversaj lingvoj, do faciligas memoradon de vortoj ĉe diversaj popoloj. Pri la etimologio de afiksoj, ni observu malsupran liston, ne forgesante, ke iuj afiksoj estis prilaboritaj de Zamenhof, kaj aliaj estis oficialigitaj de "Akademio de Esperanto".

a) El franca lingvo: bo - ad - aĵ - on.
b) El germana lingvo: ge - mis - ej - em - er - ig - in - ing.
c) El rusa lingvo: pra - ar - ĉj - eg - il - nj.
d) El latina lingvo: dis - mal - re - an - ind - ist - ul - um - fi - end.
e) El greka lingvo: ek - id - ism.
f) El angla lingvo: ebl.
g) El itala lingvo: aĉ - ec - estr.
h) El latinidaj lingvoj: eks - et.
i) El slavaj lingvoj: uj.
j) Sufikso "iĝ", uzata por la ideo "fariĝi", proksimiĝas al itala sufikso, kvankam tio estas nura koincido.
k) Sufikso "obl" estas kunmetita el germana vokalo "o" kaj el konsonantoj "bl" de la angla lingvo (doppelt = double = duobla).
l) Sufikso "op" estas inversigo de la distribua prepozicio "po", kiu en Esperanto havas la saman signifon kiel en rusa lingvo. En "Plena Ilustrita Vortaro", ni trovas ekzemplon pri tio: (Ili marŝis po kvar en vicoj = Ili marŝis kvarope en vicoj).
Ankoraŭfoje ni memorigu, ke kvankam iu aŭ alia afikso devenas el difinita lingvo, tiun saman afikson oni povas trovi en pluraj aliaj lingvoj.

4- Korelativa Tabelo

Menciinda ankaŭ estas la deveno de "Korelativa Tabelo". Zamenhof arbitre ne elpensis ĝin, kaj iliaj elementoj ne estas hazarde elektitaj. Nekompletaj tabeloj estas en slavaj lingvoj, kiel ekzemple en bulgara, rusa latva, litova, ĉeĥa, serba kaj slovakaj lingvoj. Zamenhof ilin studis kaj logike prilaboris. Ni vidu sube:

"I" - la komenca litero "i" devenas el germana "irgendein" (ial), "irgendeiner" iu).
"Ĉ" - bone povus esti el pola "uszĵscĵ" (ĉiuj).
"ES" - finaĵo "es" akordas kun genitivo de germana "uesuessen" (kies), "des - dessen" (ties).
"IE" - finaĵo "ie" memorigas polan "gdzie" (kie), "nigdzie" (nenie).
"K" - komenca litero "k" respondas al demanda vorto "kia".
"T" - komenca litero "t" respondas al montra vorto "tia".
"NEN" - negativa "nen".
Tiuj ĉi tri lastaj (K - T - NEN), estas komunaj al multaj lingvoj kiel bulgara, portugala, rusa, itala, litova, slovena, ĉeĥa, kroata, latva, serva, hispana, romanĉa, franca, pola kaj slovakaj lingvoj.

5- Konkludo

El ĉio supre dirita, oni povis vidi aspektojn de la vortdeveno en Esperanto, kaj precipe, la geniecon de nia karmemora Majstro Zamenhof, kiu ne nur estis genia homo, sed li posedis ankaŭ ekde la juneco spertojn, kiajn pluraj lingvistoj neniam akiras pri la ekzisto kaj strukturo de lingvoj internacie funkciantaj; tial li kreis nian mirindan lingvon kun perfekta sekureco laŭ vivantaj modeloj, kaj nia vivanta lingvo internacia jam fariĝis centjara (nuntempe 112-jara).

6- Fontindikoj

Lingvoscio de Zamenhof
Conhecimento Lingüístico de Zamenhof

Antonio Luís Lourenço dos Santos

Nia kara majstro Zamenhof, la kreinto de Esperanto, havis bonegan lingvoscion, kiun ni povas konstati per la ĉi suba kompilado:

1- Juda

Zamenhof bone sciis rusan lingvon, ĉar ĝi estis lia hejmlingvo. En letero de 8-a de Marto 1906 al Th. Thorsteinsson, Zamenhof diras: "Mia gepatra lingvo estas la rusa". P-ro G. Waringhien en sia studo pri Lazaro Zamenhof, publikigita en "Esperanto n-ro 649, Decembro 1959, diras: "Zamenhof ĉiam rigardis la rusan kiel sian hejman lingvon... kaj Litovujon li sentis kiel sian patrujon". En letero de 21-a de Februaro 1905 al A. Michaux, Zamenhof rakontas: "La hejma lingvo estis por mi ĉiam la plej kara objekto en la mondo. Plej multe mi amis tiun lingvon, en kiu mi estis edukata, t.e. ... la lingvon rusan; mi lernadis ĝin kun plej granda plezuro; mi revias jam fariĝi granda rusa poeto. Mi kun plezuro lernadis ankaŭ diversajn aliajn lingvojn, sed ili interesadas min ĉiam pli teorize ol praktika... En mia infaneco mi amis tre pasie la lingvon rusan kaj la tutan rusan regnon; sed baldaŭ mi konvinkiĝis ke mian amon oni pagas per malamo".

4 - Hebrea

Zamenhof bonege scipovis hebrean lingvon. En judaj lernejoj, hebrea lingvo estis devige instruata al geknaboj. Zamenhof vizitadis elementan hebrean lernejo kaj lernis hebrean lingvon. Marko, patro de nia majstro, estis bonega hebreisto, instruis al sia filo hebrean lingvon kaj tial Zamenhof ĝisfunde ĝin ellernis.

5 - Franca

Zamenhof bone sciis francan lingvon. De sia patrino Liba li lernis ĝin. Lia patro en meza ŝtatlernejo instruis geografion kaj modernajn lingvojn, kaj helpis al sia filo lerni la francan lingvon. Francan lingvon li studis en Bjelostoka Reala Gimnazio kaj en Varsovia 2-a Vira Gimnazio.

6 - Pola

Zamenhof bone scipovis polan lingvon. Li lernis ĝin jam en Bjelostoko, Rusujo. En letero de 21-a de Februaro 1905 li sciigis A. Michaux, ke en pola lingvo li libera parolas. Zamenhof kun siaj familianoj parolis la ŝtatan lingvon rusan, ĉar Varsovio apartenis al Rusujo. Nur kiam polo estis vizitanto, pro ĝentileco Zamenhof uzis polan lingvon. Tial vizitantaj polaj en Zamenhofa hejmo aŭdis polan lingvon.

7 - Latina

Zamenhof bone sciis latinan lingvon. En Decembro 1873 Zamenhof transloĝiĝis Varsovion kaj private komencis lerni latinan lingvon. De aŭgusto 1874 ĝis Junio 1879 li studis ĝin en Varsovia 2-a Vira Gimnazio. En intervjuo de Aŭgusto 1907, Zamenhof rakontis, ke en universitato li dediĉis gravan atenton al latina lingvo.

8 - Greka

Zamenhof tre bone sciis grekan lingvon. En Decembro 1873, Zamenhof private komencis lerni grekan lingvon. Li ankaŭ studis ĝin en Varsovia 2-a Vira Gimnazio. Malgraŭ tio, ke Zamenhof havis precipe bonan noton pri greka lingvo, tamen, li ne juĝis sin sufiĉe kompetenta fari tradukon de la Nova Testamento el greka lingvo. En antaŭparolo al la "Genezo - Unua libro de Moseo", Zamenhof rakontas: Mi jam antaŭ longe intencis komenci sisteman tradukadon de la Biblio. Lasante la Novan Testamenton al aliaj pli kompetentaj tradukontoj, mi elektis por la Testamenton Malnovan.

9 - Angla

Zamenhof legis anglan lingvon. En letero 1895 al N. Borokvo, Zamenhof diras: Estante en la 5-a klaso de gimnazio, mi komencis ellernadi lingvon anglan". En letero de Novembro, 1902 al E. A. Lawrence, Zamenhof skribas: "Pardonu, ke mi skribas al vi en Esperanto, ĉar la lingvon anglan mi posedas tro malmulte.

9 - Itala

Ne estas rektaj indikoj, ke Zamenhof sciis italan lingvon. En artikolo "Esenco kaj Estonteco de la Ideo de Lingvo Internacia", verkita en 1899, Zamenhof diras: "En kio konsistas la pliboneco de Esperanto antaŭ Volapük, ni ne povas kompreneble analizi tie ĉi tute detale; ekzemple mi montros, ke dum Volapük sonas tre sovaĝe kaj maldelikate, Esperanto estas plena je harmonio kaj estetiko, kaj memorigas per si la lingvon italan". En artikolo "Esperanto - Nova Internacia Lingvo", publikigita en "The Independent", Novjorko Aŭgusto 1904, Zamenhof interalie skribas: "Malgraŭ sia pure matematika konstruo, Esperanto tamen plaĉas al orelo. Ĝia sono multe similas al itala lingvo". Itala lingvo estas agnoskita kiel la plej belsona lingvo. Supre cititaj ekzemploj kredigas nin, ke Zamenhof studis italan lingvon.

11- Aliaj lingvoj

Zamenhof konis plurajn aliajn lingvojn, ne kiel specialisto-fakulo. Inter ili estas: Hispana, Nederlanda, Mordova, Litova, Araba, Norvega, Dana, Islanda, Litova kaj Aramea. El tiuj lingvoj li prenis multajn vortojn, afiksojn kaj gramatikon.

Komparativa Studo - Estudo Comparativo

"plu, plue, tre, multe, pli, plej"

Antonio Luís Lourenço dos Santos

PLU

1. Em duração, continuação de ação

Exemplos:

2. Como palavra negativa, significa: o final, a cessação da ação ou estado.

Exemplos:

PLUE

É uma forma acentuada de “plu”, com o mesmo sentido.

Exemplos:

TRE

1. Advérbio com o significado de “em alto grau”.
2. Usado antes de adjetivo ou advérbio para exprimir o comparativo absoluto.
Obs: “tre” antecede a palavra que ele determina.

Exemplos:

3. Usado antes de verbo para exprimir intensidade de ação.

Exemplos:

MULTE

1. Significa: muito, em grande quantidade, em abundância.

Exemplos:

PLI

1. Significa: mais. Advérbio que exprime o grau superior quando se trata só de dois indivíduos ou coisas.

Exemplos:

PLEJ

1. Significa: “o mais”. Advérbio que exprime o grau superior quando se trata de diversos indivíduos ou coisas.

Exemplos: